LỊCH SỬ HIÊN TRÀ NHỊ ĐỘ MAI – Chương 1: Duyên trà

Tôi không biết mình bắt đầu để ý đến mùi hương từ bao giờ, phải chăng từ nhiều tiền kiếp trước đã là một kẻ lang thang tìm hương. Nhưng kiếp này, có lẽ từ cái mùi trà hoa của ngoại. Người có một thói quen, buổi sớm mai ra vườn thăm nom, trò chuyện với lũ hoa cỏ, cây cảnh. Tôi vẫn nhớ như in, cánh tay người nâng một bông Hồng bạch, rồi khe khẽ rung nhè nhẹ, cho sương hay nước mưa đêm qua rơi xuống, để cho hoa được tươi lâu, rồi chòm râu bạc trắng phau của người nghiêng xuống bên đoá hoa, hít hà, khuôn mặt lộ lên vẻ sung sướng, hạnh phúc vô cùng. Lúc đó, tôi chưa thể hiểu được, có cái gì thú vị trong việc nâng niu từng cành hoa ngọn lá ấy. Điều khiến tôi ngóng chờ là khi màn thăm hoa của ngoại kết thúc, ông sẽ chọn lấy một bông hoa còn đẫm sương lành cho vào ấm trà sáng. Tôi nhớ vô cùng mùi hoa Hường, hoa Nhài, hoa Ngâu, rồi hoa Sói, hoa Cúc, hoa Mai… quyện trong hương trà. Uống chén trà mà như nghe được lời thầm thĩ trò chuyện của trà, của hoa, của gió, của sương, của bao la đất trời.

Những buổi trà sáng ấy, bằng cái giọng ngâm hơi khàn, người đọc cho tôi nghe những câu chuyện Nôm như Nhị Độ Mai, Lục Vân Tiên, Truyện Kiều…, tôi nhớ nhất giọng của ngoại khi ngâm câu: “Mành tương phân phất gió đàn/ Hương gây mùi nhớ trà khan giọng tình/ Vì chăng duyên nợ ba sinh/ Làm chi đem thói khuynh thành trêu ngươi”. Một đứa trẻ mới mười một, mười hai tuổi thì làm sao hiểu cái gọi là “hương gây mùi nhớ”, “trà khan giọng tình”, “duyên nợ ba sinh”, “thói khuynh thành”, nhưng cái đọng lại là hình ảnh ngoại cầm một cốc trà lên, nhấp từng ngụm nhỏ, rồi đằng hắng, đọc Kiều, ánh mắt người như lạc vào một miền nào đó xa thẳm lắm, khiến cho người cháu lúc đó, sẵn sàng đánh đổi hết mọi đồ chơi yêu thích để được du ngoạn vào thế giới ấy một lần.

Ngày ấy, mỗi lần trong vườn hoa Quỳnh sắp nở mà lại rơi vào đúng đêm trăng sáng thì nhà như có hội. Thế nào người cũng gọi đám con cháu đến cùng uống trà, ngắm trăng, ngắm hoa. Từ bé, đám con cháu chúng tôi đã được hưởng cái thú xa xỉ phẩm của: “Khi chén rượu, khi cuộc cờ/ Khi xem hoa nở, khi chờ trăng lên” (Truyện Kiều – Nguyễn Du). Vì trong những đêm hội chờ trăng, chờ hoa ấy, ngoài các loại trà ướp hương hoa ngoại tự sao như Cúc, Hồng, Nhài, Mai…, mỗi đứa cháu còn bé tí nhưng cũng có tửu phần như các người lớn là một chén rượu ngâm cỏ Cú. Thường là trong tuần trà đầu tiên ai cũng chăm chăm trông chờ xem hoa nở, nhưng chờ mãi, chờ mãi, chỉ thấy cánh vẫn điềm nhiên khép im lìm, hờ hững với sự háo hức trông chờ của đám trẻ con. Đến tuần trà thứ hai, thứ ba, thứ tư rồi thứ năm, khi mọi người say chuyện quên mất, lúc nhìn lại thì hoa đã nở tự bao giờ. Dường như, hoa lén nở, ngại ngùng khước từ những ánh nhìn như người thiếu nữ thay xiêm y lộng lẫy đi trẩy hội xuân. Chờ đợi giây phút ấy đôi lúc có cảm giác như nín thở chứng kiến sự ra đời của một sinh linh, của cái Đẹp.

Tôi quên sao được, dưới mái hiên trà mùa xuân, ngoại ngồi thanh thản pha cho chúng tôi ấm trà hoa Mai. Từ sáng sớm, người đã ra vườn chọn những bông hoa Mai vừa hé nở buổi sáng rồi để hoa ngay ngắn, cẩn thận trên những chiếc đĩa sứ trắng nhỏ mỏng manh, sau đó người tráng nóng từng chiếc chén rồi úp chén lên chiếc đĩa sứ sao cho bông hoa được lọt gọn vào bên trong. Bọn trẻ chúng tôi hồi hộp, hiếu kì, nôn nao chờ đợi cho hương của bông hoa xông thơm cho chiếc chén sẽ được rót trà mà đâu biết rằng mãi sau này mới nhận ra chính mình cũng đang được xông một thứ hương kì diệu nào đó vào tâm hồn từ lúc còn tấm bé. Trong lúc đó, ngoại thong thả dùng thìa gỗ lấy từng chút trà hoa Mai đã được sấy khô trong hộp ra cho vào ấm pha rồi cho ra tống. Lúc hương Mai đã bám kĩ, đều trong vòm chén, người mới khẽ dỡ chén trà lên rồi từ từ rót trà vào. Ngoại bảo, phải làm như vậy trong chén trà vừa có hương sâu của trà được vào hương Mai từ những lần sao trước lại có cả hương tươi của bông mai buổi sớm nay hoà quyện vào, lại có hoa đẹp để ngắm trong lúc thưởng trà nữa. Mỗi lần nghĩ về ngoại, vị ngọt, mùi thơm của trà Hoa Mai vẫn ứa ra trong khoang miệng, trong kí ức, đúng là “Đứng trong bóng trúc, thân ngờ vẽ/ Ngâm đến hoa Mai miệng thấy thơm” (Cao Bá Quát). Dưới mái hiên trà của ngoại, một thế giới cổ tích diệu kì với nhiều tầng hương đã bao phủ, ôm ấp tâm hồn chúng tôi.

Trong các kí ức của con người, kí ức về mùi hương có lẽ là bền lâu và khó quên nhất. Không biết có phải vì thế hay không mà tôi có thói quen lưu giữ mùi hương của kỉ niệm, của thời gian. Nhiều lúc, nâng một chén trà, vị đánh thức kỉ niệm, mùi hương tìm mùi hương. Vẫn biết nên “uống trà đi”, an trú trong hiện tại, nhưng kí ức nhiều lúc vẫn hiện về, rực rỡ, chói sáng, ngát hương, như chưa hề có ngăn cách tàn nhẫn của tháng năm. Tôi biết rằng, tháng ngày ấy đã mãi mãi trôi đi, sẽ chẳng còn hương thơm ngày cũ, ngoại cũng đã vĩnh viễn về cõi thiên thu. Âu đó cũng là lẽ vô thường của cuộc đời. Dẫu vậy, ngoại chưa xa tôi bao giờ, người vẫn ở đây trong mỗi chén trà tôi uống, trong mỗi nụ hoa sớm mai trong vườn, trong những điều lành thiện của cuộc đời. Vì thế, tuy rằng ít ỏi, chút gọi là thôi, nhưng mùa nào thức nấy, dệt hương làm trà hoa: mùa xuân thì hoa Bưởi, hoa Mai, hạ về thì hoa Sen, thu sang tìm hoa Cúc, đông tới vui với Mộc…, là cách để tôi không chỉ giữ mùa hương ấy cho những bằng hữu, tri âm, mà còn là gói giữ mùa hương ấy cho tháng năm, để thanh tẩy, ấp ủ cho tâm hồn mình được tinh khôi, thanh sạch, thiện lương, biết rung động, trân quý những vẻ đẹp của cuộc đời.

Hiên Trà Nhị Độ Mai qua thời gian biết đến với nhiều tên gọi như Hiên trà (từ trước 1920 ở Đức Ninh – Quảng Bình), Hiên Mai, Tuyệt Tình Cốc, Di Nhiên trà thất và đến nay được gọi là Hiên trà Nhị Độ Mai. Tên của Hiên trà không chỉ gắn với kỉ niệm về vườn Mai của gia đình, cảnh ngồi dưới hiên trà mùa xuân thưởng trà Hoa Mai cùng ông ngoại ngắm hoa vàng nở rộ, mà còn được lấy cảm hứng từ truyện Nôm Nhị Độ Mai. Trong tác phẩm này, việc hoa Mai nở lại lần thứ hai là một phần thưởng, điềm lành từ trời đất dành cho người có phẩm chất “Trung”, “Hiếu”, “Tiết”, “Nghĩa”.

Hoa Mai với nội lực mạnh mẽ vượt qua mưa gió, sương hàn của tiết đông giá để đơm hoa kết nụ khi xuân về. Hoa Mai có đầy đủ phẩm vị của sắc, hương, khí lực, cốt cách, lại nở sớm nhất trong các loại hoa xuân nên được tôn phong là Bách hoa khôi – ví như người đỗ đầu khoa thi, người con trai ưu tú nhất hoặc con gái xinh đẹp nhất. Hoa mai không chỉ là biểu tượng cho sự tốt lành, may mắn, sung túc mà còn mang ý nghĩa chỉ cốt cách thanh cao, ngay thẳng. Hiên trà Nhị độ mai được sáng lập dựa trên cảm hứng về vẻ đẹp và mùi hương của hoa Mai. Nơi đây, chúng tôi muốn tái hiện, lưu giữ một phần của nét đẹp, phong cách, phong vị xứ Huế qua những thức trà ngát hương…

Nhị Độ Mai cũng gắn liền với tên của Tiến sĩ, nghệ nhân trà Trần Thị Thanh Nhị – may mắn sinh ra trong một gia đình có truyền thống nghiên cứu và làm trà. NNT Thanh Nhị từng đạt các giải thưởng cao trong cuộc thi Tea masters Cup Việt Nam 2019 (Giải nhất phần thi Trà và đồ ăn kèm; giải nhì phần thi Thử nếm trà), sắp tới sẽ là một trong ba nghệ nhân trà Việt tham dự cuộc thi trà thế giới tổ chức tại Trung Quốc.

(Còn tiếp…)

Người viết: Tiến sĩ – Nghệ nhân trà Trần Thị Thanh Nhị

(Bản quyền bài viết thuộc về Hiên trà Nhị Độ Mai, vui lòng dẫn nguồn khi trích dẫn hay chia sẻ)